เสมหะ เป็นสิ่งที่ร่างกายผลิตขึ้นเพื่อดักจับฝุ่นละออง เชื้อโรค และสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ.  แต่เมื่อมีเสมหะมากเกินไป หรือเหนียวข้นจนขับออกยาก อาจก่อให้เกิดความรำคาญ อึดอัด และเป็นสาเหตุของอาการไอเรื้อรังได้  

การดูดเสมหะ จึงเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยกำจัดเสมหะส่วนเกินออกจากทางเดินหายใจ  โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีปัญหาในการขับเสมหะ เช่น เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว 

วิธีการดูดเสมหะอย่างถูกวิธี

1. เตรียมอุปกรณ์:

• เครื่องดูดเสมหะ  
• สายดูดเสมหะ (catheter) ขนาดที่เหมาะสม
• ถ้วยรองเสมหะ
• น้ำเกลือปราศจากเชื้อ (normal saline)
• ถุงมือ 
• กระดาษทิชชู

2. ล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่และน้ำ หรือเจลแอลกอฮอล์ เพื่อป้องกันการติดเชื้อ

3. ประกอบอุปกรณ์ตามคู่มือการใช้งานของเครื่องดูดเสมหะ

4. ปรับระดับแรงดูดให้เหมาะสมโดยปกติจะเริ่มจากระดับต่ำสุดก่อน

5. สวมถุงมือเพื่อป้องกันการปนเปื้อน

6. หล่อลื่นสายดูดเสมหะด้วยน้ำเกลือเพื่อลดการระคายเคืองต่อทางเดินหายใจ

7. ใส่สายดูดเสมหะ เข้าไปในจมูก หรือปาก  โดยระวังอย่าให้ลึกเกินไป  

• การดูดเสมหะทางจมูก:  ใส่สายดูดเสมหะเข้าไปตามแนวของฐานจมูก  โดยให้ปลายสายชี้ไปทางด้านหลังศีรษะ  
• การดูดเสมหะทางปาก**:  ใส่สายดูดเสมหะเข้าไปตามแนวของกระพุ้งแก้ม  โดยให้ปลายสายชี้ลงไปทางคอ

8. เปิดเครื่องดูดเสมหะและค่อยๆ ดึงสายดูดเสมหะออกมาอย่างช้าๆ  พร้อมกับหมุนสายไปรอบๆ เพื่อดูดเสมหะออกมาให้ทั่วถึง

9. ปิดเครื่องดูดเสมหะเมื่อดูดเสมหะเสร็จ 

10. ทำความสะอาดอุปกรณ์ตามคู่มือการใช้งาน  และทิ้งเสมหะอย่างถูกวิธี

11. ล้างมือให้สะอาดอีกครั้ง

ข้อควรระวัง

• ไม่ควรดูดเสมหะบ่อย หรือแรงเกินไป เพราะอาจทำให้ทางเดินหายใจระคายเคือง และมีเลือดออกได้
• ควรสังเกตสี  ลักษณะ และปริมาณของเสมหะ  หากพบความผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์
• ในกรณีที่ผู้ป่วยไม่รู้สึกตัว  ควรดูดเสมหะทางปาก  และระวังไม่ให้สำลัก

การดูดเสมหะอย่างถูกวิธี จะช่วยให้ผู้ป่วยหายใจได้สะดวกขึ้น  ลดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ และช่วยให้การรักษาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น